Current Exhibitions

Recent works

Works
2005-2014

Works
2001-2004

Works
1995-2000

Texts about the work of Juul Kraijer

Texts by the artist

Curriculum Vitae

email

 

This site was designed and created by bomdesign: http://www.bomdesign.nl

The copyright of the artworks is the property of the artist.

 

 

SIMILE

De afgelopen twaalf jaar heb ik uitsluitend tekeningen gemaakt, tweehonderdtwintig in totaal. In dit boek is een keuze van negenendertig tekeningen uit de laatste zes jaar te zien. Mijn werk kenmerkt zich door monomanie. Waar veel andere kunstenaars zo nu en dan nieuwe wegen inslaan, lijk ik tot het type kunstenaar te behoren dat een klein werkterrein als het zijne herkent, het afbakent en zich vervolgens een weg naar beneden baant, de diepte in. De voornaamste premissen van de tekeningen zijn in deze twaalf jaar hetzelfde gebleven. Veranderingen doen zich niet voor als een abrupte breuk maar als geleidelijke verschuivingen waarbij de kern onveranderd blijft, zoals het landschap bij het wisselen van de seizoenen.

Sommige veranderingen hebben zich ondanks mijzelf voltrokken. De tekeningen zijn steeds minder hoekig-links-lineair geworden en steeds meer in wolkig-zachte zilvergrijze tonen gemodelleerd. In die zin zijn ze klassieker geworden, hoewel ik daar geen uitgesproken voorkeur voor heb. Alle tekeningen zijn op hetzelfde papier getekend, met houtskool of - als er kleur nodig was - met pastel. Vegen en gummen spelen een even belangrijke rol als het tekenen zelf. Sporen van eerdere posities van hoofd of ledematen blijven zichtbaar, zodat nog te zien is hoe het lichaam zich heeft gevoegd naar de hand van de choreografe. Iedere tekening treedt buiten de grenzen van het anatomisch mogelijke. Het vrouwelijk lichaam wordt geregisseerd tot een eenvoudige en gracieuze kalligrafie, die overtuigt ondanks haar onnatuurlijkheid. Soms neigt ze naar het androgyne. Beknoptheid en terughoudendheid vormen de leidraad bij het tekenen, een leidraad die ik niet heb gekozen, maar die de tekeningen zelf lijken te dicteren. Iedere tekening bevat niet meer dan het uiterst noodzakelijke. Alles wat de coördinaten in tijd en ruimte zou kunnen aangeven is afwezig. Afbeeldingen van re‘le situaties zijn de tekeningen in geen geval. Veeleer zijn het belichaamde gemoedstoestanden. De getekende lichamen zijn naakt maar neutraal. Geen vlees maar vehikel. Ze blijven binnen het domein van de geest.

In alle oudere tekeningen zijn de lichaamshoudingen verstild en de gezichten onbewogen. Er is geen suggestie van beweging of spontane expressie, alleen een intens geconcentreerde pose die voor de eeuwigheid lijkt te zijn ingenomen, als zijnde de meest betekenisvolle. In de recente tekeningen lijken de afgebeelden te verkeren in een staat van totale zelfabsorptie, de diepste slaap, bewusteloosheid of dood. De houding in een aantal tekeningen, zoals die met de honderden trekvogels, is verwant aan de houding van bezwijmde Maria's in kruisafnemingen. De afwezigheid van de dimensie tijd verandert in sommige tekeningen in een kortstondig bevroren tijd. De lichaamshoudingen zijn gespannen als een veer en hun roerloosheid lijkt een stilte voor de storm. Tegelijkertijd doen meer expressieve gezichtsuitdrukkingen hun intrede. Aan deze tekeningen vooraf ging een serie kruipende en liggende figuren, overdekt met vulkanische landschappen. Naast een plastische suggestie vormen deze landschappen ook een patroon op het lichaam. Hieraan verwant is de grote tekening van een lichaam gevuld met bergwanden en gletsjers, in 1999 gemaakt naar aanleiding van een verblijf in de Himalaya (een van de weinige tekeningen die op een concrete gebeurtenis terug te voeren is). Het blijft dubbelzinnig in hoeverre het landschap ruimtelijk is. Twee uiteenlopende schalen, die van het lichaam en die van het landschap, bestaan naast elkaar. Een ondubbelzinniger patroon vormen de tatoeages die de huid van sommige figuren bedekken. Ook al zijn ze alleen lineair en daarmee minder illusionistisch, toch verwarren ook zij het oog met hun meervoudig beeld. Aanvankelijk zijn de tatoeages met inkt getekend, in later werk worden ze met een chirurgisch mesje in het tekenpapier zélf gesneden, waarmee de tekeningen zich in de derde dimensie begeven. Het meest recent is een aantal tekeningen met zwermen. Hierin lost een deel van de lichaamsvorm op in een patroon van vibrerende deeltjes. Deze desintegratie van een als absoluut ervaren vorm komt op een andere wijze terug in de tekeningen van muggen op gezichten. De rood doorschijnende lijfjes van de muggen zijn volgezogen en druppelvormig. Als gevleugelde bloeddruppels zullen ze zich weldra verspreiden. Vergankelijkheid is een voortdurende metgezellin.

De tekeningen onttrekken zich aan de traditionele iconografie. In plaats daarvan bedienen ze zich van een fysieke sensatie die toegang biedt tot het innerlijk gemoed. Een menselijk lichaam wordt samengevoegd met dat van een dier of met landschappelijke elementen. De fusie van onverenigbare entiteiten, geforceerd doch van een kalme vanzelfsprekendheid, resulteert in een kortsluiting van de ratio. Even is er ruimte voor een andere vorm van het ontwaren van betekenis. Dit mechanisme is analoog aan dat van de beeldspraak. Iedere tekening behelst een stijlfiguur: een simile of een metafoor.

In relatie tot de tekeningen moet deze tekst ook als een simile - een gelijkenis - worden opgevat, niet meer dan dat.

J.K.

2004